Een portret is meer dan een foto of schilderij van een gezicht. Het is een afbeelding die iets vertelt over wie iemand is, wat die persoon voelt of meemaakt. Al eeuwenlang maken kunstenaars, fotografen en filmmakers portretten om mensen vast te leggen op een bijzonder moment. Daarin zit iets tijdloos: een goed portret raakt je, ook als je de persoon niet kent.
De lange geschiedenis van het portret in de kunst
Lange tijd waren geschilderde beeltenissen alleen voor rijke mensen weggelegd. Koningen, edellieden en rijke kooplieden lieten zich vastleggen door bekende schilders. Rembrandt van Rijn is misschien wel de beroemdste portretkunstenaar uit de Nederlandse geschiedenis. Hij schilderde niet alleen beroemde mensen, maar ook zichzelf, meer dan tachtig keer. Daarmee liet hij zien dat een afbeelding van een persoon ook emotie en diepgang kan bevatten. Later, toen fotografie uitgevonden werd, veranderde alles. Plotseling konden gewone mensen zich ook laten vastleggen. De portretfotografie groeide razendsnel en werd een vak op zich.
Wat maakt een portretfoto sterk
Een goede portretfoto draait om verbinding. De fotograaf moet iets zien in de persoon voor de lens, en dat zichtbaar maken. Licht speelt daarin een grote rol. Zacht, natuurlijk licht geeft een warm en eerlijk gevoel. Scherpe schaduwen kunnen juist spanning of kracht uitstralen. De blik van de persoon is ook bepalend. Kijkt iemand recht in de camera, dan voelt de foto direct en persoonlijk aan. Kijkt iemand weg, dan ontstaat er een sfeer van nadenken of dromen. Professionele fotografen denken ook goed na over de achtergrond. Een rommelige achtergrond trekt aandacht weg van het gezicht, terwijl een neutrale achtergrond de aandacht precies op de persoon houdt.
Het portret in de media en de journalistiek
In tijdschriften en online media wordt het woord portret ook gebruikt voor een persoonlijk verhaal over iemand. Zo’n journalistiek portret geeft een inkijkje in het leven van een persoon, vaak via een interview of een reeks gesprekken. Bekende Nederlanders worden regelmatig geportretteerd in grote media. Denk aan televisiepresentatoren, sporters of ondernemers die openhartig vertellen over hun leven, hun keuzes en soms ook hun tegenslagen. Dat soort portretten worden door veel lezers als interessant ervaren, juist omdat ze verder gaan dan een oppervlakkig verhaal. Ze laten zien wie iemand werkelijk is, achter de publieke rol.
Zelf aan de slag met een portretfoto
Je hebt geen duur fototoestel nodig om een mooie portretfoto te maken. Met een goede smartphone kom je al ver. Zoek een plek met voldoende daglicht, bij voorkeur niet in direct zonlicht maar in de schaduw of bij een raam. Vraag de persoon die je fotografeert om zich op zijn gemak te voelen, want spanning is vaak zichtbaar op een foto. Maak meerdere opnames, zodat je kunt kiezen. Bewerk de foto daarna licht, maar blijf dicht bij de werkelijkheid. Te veel filters halen de echtheid weg, en juist die echtheid maakt een persoonlijke afbeelding bijzonder. Oefen ook met verschillende afstanden: een close-up van het gezicht vertelt iets anders dan een foto waarbij ook de schouders of handen te zien zijn.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een portretfoto en een gewone foto van iemand?
Een portretfoto is gemaakt met de bedoeling om iets te vertellen over de persoon op de foto. Er is bewust nagedacht over licht, compositie en de uitdrukking van het gezicht. Een gewone foto van iemand is vaak een momentopname zonder die bewuste aanpak.
Welke instelling werkt goed bij portretfotografie met een smartphone?
Bij portretfotografie met een smartphone is de portretmodus een handige optie. Die modus maakt de achtergrond wazig, zodat het gezicht beter opvalt. Let ook op voldoende licht en houd de camera op ooghoogte voor een natuurlijk resultaat.
Hoe zorg je dat iemand ontspannen oogt op een portretfoto?
Om iemand ontspannen te laten overkomen op een portretfoto, helpt het om eerst even te praten voor je begint met fotograferen. Maak een paar proefopnames zodat de persoon went aan de camera. Geef tussendoor rustig aan wat je ziet en wat je mooi vindt, dat geeft vertrouwen.
Bestaat er een verschil tussen een portret in de kunst en in de journalistiek?
In de kunst is een portret een visuele weergave van een persoon, zoals een schilderij of foto. In de journalistiek is een portret een uitgebreid verhaal over iemand, meestal geschreven na meerdere gesprekken. Beide vormen hebben als doel om iets wezenlijks te laten zien van de persoon in kwestie.
